حجت الاسلام و المسلمین استاد مرتضی جوادی آملی در گفت وگو با شفقنا بیان داشت: آنچه امروز در جهان شاهد هستیم که عده ای زورمدارانه و ظالمانه، عدل را زیرپا نهاده اند و به نقطه ای تعدی و تجاوز کرده اند، اینها انسانیت را و مرز انسانی را شکستند و حریم انسانیت را نادیده گرفته اند که باید با اینها مقابله کرد و اجازه نداد این حرکت بخواهد انسانیت و جوامع انسانی را از صلح و آزادی و امنیت به خوف و هراس و ناامنی بکشاند.
حجت الاسلام والمسلمین مرتضی جوادی آملی در گفت وگو با شفقنا درباره نقش معارف دینی در تقویت روح امید و آرامش در جامعه و حفظ کرامت انسانی در شرایط کنونی کشور اظهار داشت: راهی که خداوند عالم برای انسان های دین باور و کسانی که زیست اجتماعی و فردی خود را بر اساس ایمان سامان می دهند باز کرده است زندگی بر مبنای عدل و انصاف و احسان است. اگر همه این ۸ میلیارد با هرعقیده و آئینی که دارند براساس عدل و انصاف و احسان زندگی کنند، هیچ اختلافی پیش نخواهد آمد و خبری از احساس خوف و رعب و هراس و حشت و قتل و غارتی نخواهد بود.
خداوند عدل را پایه و اساس زندگی انسانی قرار داده است
وی با بیان اینکه خداوند عدل را پایه و اساس زندگی انسانی قرار داده است، گفت: همه انبیا براساس عدل و قسط حرکت می کنند حتی پیامبر اکرم (ص) فرمود: «انی امرت لاعدل بینکم؛ من مامورم براساس عدل بین شما عمل کنم». البته برای کارهای عمیق تر و دشوارتر، عدل به تنهایی کافی نیست بلکه به تعبیر الهی باید «قائم به قسط» بود و برای کارهای بسیار بسیار مهم مانند حکومت و قضاوت، حتی «قائم به قسط» بودن هم کافی نیست بلکه انسان باید «قوّام به قسط» باشد. خداوند در خود قرآن هم بر مبنای عدل عمل می کند و همه جامعه را هم به عدل و احسان دعوت می کند. لذا زندگی ایمانی و الهی برپایه عدل و احسان بنا نهاده شده است و اگر همه جوامع و آحاد جامعه بر مبنای عدل زندگی کنند هیچ اختلاف و قتل و غارتی پیش نخواهد آمد.
وی عدل را حقیقت انسانی دانست که خداوند بر مبنای آن بنای زندگی اجتماعی جهانی را پایه ریزی کرده است که نه مسلمان به غیرمسلمان تعدی کند و نه غیرمسلمان به مسلمان تعدی کند و افزود: اگر کسی از این حد و مرزی که خداوند برای انسان به لحاظ زندگی اجتماعی تعیین کرده است، خارج شود طبعا به تعدی و تجاوز و ظلم و ستم و فساد خواهد انجامید. آنچه امروز در جهان شاهد هستیم که عده ای زورمدارانه و ظالمانه، عدل را زیرپا نهاده اند و به نقطه ای تعدی و تجاوز کرده اند، اینها انسانیت را و مرز انسانی را شکستند و حریم انسانیت را نادیده گرفته اند که باید با اینها مقابله کرد و اجازه نداد که این حرکت بخواهد انسانیت و جوامع انسانی را از صلح و آزادی و امنیت به خوف و هراس و ناامنی بکشاند. بنابراین اگر مبنای زندگی بر اساس عدل و قسط و احسان پایه ریزی شود نظام های اجتماعی سرپا هستند و با امنیت و آرامش و آسایش زیست انسانی دارند و شایسته است که همه انسان ها با هر عقیده و آئین و کیش، این مبنای اولی انسانی را که خداوند در وجود همه انسان ها نهاده است که «عدل و « احسان، حَسَن» است و «ظلم و ستم» قبیح است را در زندگی مورد توجه قرار دهند.
ناامیدی در حدّ «کُفر» عملی است
وی تصریح کرد: مسئله امید یکی از ارزش های والا و بلکه از اعتقادات اصیل الهی و دینی است حتی در میان ادیان پیشین این معنا وجود داشته است که ناامیدی در حدّ «کُفر» عملی است. در سوره مبارکه یوسف، حضرت یعقوب به فرزندانش می فرماید: « انه لَا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكَافِرُونَ؛ جز مردم کافر از رحمت خدا مأیوس نمی شوند». ممکن است کسی به خدا اعتقاد داشته باشد ولی امید به خدا نداشته باشد، این گرچه کُفر اعتقادی نداشته باشد اما «کُفر عملی» است. کسی که خدا را ناظر و حاضر بر اعمال و کارهای خود و جامعه را نداند و فضای جامعه انسانی را دور بداند و فکر کند خداوند انسان را آفریده و او را به حال خود واگذارده، در حدّ کُفر عملی است. بنابراین مبانی که خدای عالم در زندگی انسانی و ایمانی پایه ریزی کرده، اگر مورد توجه واقع شود به انسان ها آرامش می بخشد و امید می دهد. در هرحال چه ظلم و ستم در خود یک کشور بخواهد اتفاق بیفتد یا از یک کشوری به کشور دیگری تعدّی و ظلم بخواهد اتفاق بیفتد «قبیح» است و اکنون جامعه ما درگیر نزاع های اینگونه است.
کمال و سعادت انسان از لابلای سختی ها می گذرد
رئیس بنیاد بین المللی علوم وحیانی اسراء درباره توصیه های معارف دینی درخصوص همدلی و دستگیری از نیازمندان و حفظ کرامت انسانی گفت: انسان باید کمال خود را در لابلای سختی ها و مصائب مشاهده کند. کسی که خود را از بلاها و مصائب اجتماعی دور می دارد و می خواهد که وارد این فضاها نشود، هرگز انسان کمال مند و سعادتمندی نخواهد بود زیرا کمال و سعادت انسان از لابلای سختی ها می گذرد. اگر شجاعت، سخاوت، انفاق و ایثار و جود و کرامت کمال انسانی محسوب می شوند جز از گذر از این سختی ها حاصل نمی شود و اینکه انسان با این مصائب و مشکلات روبرو شود. خداوند در قرآن کریم می فرماید: «و بشر الصابرین»؛ کسانی که در برابر این مصائب صبوری می کنند مورد بشارت الهی هستند.
خداوند انسان ها را به انفاق و بالاتر از آن، ایثار دعوت نموده است
وی ادامه داد: مصیبت ها و سختی ها جز به عنوان امتحان و آزمون الهی چیز دیگری نیست؛ نه خداوند به کسی که مال و مقام بخشیده و عطا کرده، اکرام می کند و نه کسی که از او این نعمت ها دریغ داشته شده است، مورد اهانت قرار می دهد، بلکه ملاک انسانی این است که بتواند در میان اینگونه مصائب و سختی ها و مشکلاتی که خدای عالم از آنها به مصیبت یاد می کند از خداوند کمک بگیرد: «إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ». کسانی که براساس سختی ها به خدا مراجعه می کنند و از خدا کمک می گیرند تا بتوانند بر این مشکلات فایق بیایند. بنابراین خداوند در مواجهه با این مصائب، انسان ها را توصیه کرده با همدلی و همراهی و همکاری به لحاظ عملی یکدیگر را کمک کنند.
وی با اشاره به این بیت سعدی که «بنی آدم اعضای یک پیکرند/ که در آفرینش زیک گوهرند» گفت: این یک سخن الهی و وحیانی است که خداوند عالم انسان ها را در قرآن کریم به همدلی و همراهی و کمک و مساعدت، انفاق و بلکه بالاتر از آن، ایثار فراخوانده است. خداوند در قرآن کریم می فرماید: «وَيُؤْثِرُونَ عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ» با اینکه خودشان نیاز دارند اما دیگران را بر خود ترجیح می دهند و این برتر از هرنوع همدلی و همراهی است.
وی تصریح کرد: امروزه شاید جامعه به همدلی و همراهی قانع باشند اما آنکه عالی تر است و خداوند به آن توصیه می کند، ایثار است. ایثار یعنی دیگران را بر خود ترجیح دادن و مسائل دیگران را مسائل خود دانستن و خود را در مسیر کمالات جامعه فدا و قربانی کردن. اینها از توصیه های دینی است که اگر انسان بخواهد سعادت اخروی را بیابد در سایه این نوع از کمالات است. به عنوان مثال «عبادت» بدون تردید یک کمال است اما عبادت هرگز در مقابل روشنگری و تفکر و هدایت جامعه قابل مقایسه نیست؛ و لذا گفته شده است «تَفَکُّرُ ساعَةٍ خَیرٌ مِنْ عِبادَةِ سَبْعَیْنَ سَنَةً؛ تفکر یک ساعت از عبادت هفتادسال بالاتر است» این بدان جهت است که تفکر، روشنگری و هدایت و کنارزدن جهل و و غفلت و نسیان از پیش پای مردم است و اینها می تواند در مسیر همدلی و دستگیری از دیگران موثر باشد.
وی درباره وجود روایاتی مبنی بر تشویق به کمک به نیازمندان و همدلی در دوران مشقت و سختی گفت: روایات شرح تفصیلی آیات الهی هستند یعنی خداوند قرآن را به مثابه قانون اساسی معرفی می کند و روایات هم به مثابه قوانینی هستند که از قانون اساسی (قرآن) ملهم هستند. ائمه (ع) در این مسیر، هم خود، سالک این مسلک الهی بودند و با کمک به نیازمندان و اعانه رساندن به آنها مساعدت رساندند و هم دیگران را به این امر توصیه کردند که اگر خداوند به احسان دعوت می کند بلکه می فرماید: «ان یحب المحسنین» یعنی اینها در حد «محبوب» خداوند مطرح هستند. این حبّ که مسئله عشق و محبت و دوستی و همگرایی و امثال ذلک است در سنت الهی وجود داشته و ائمه هم براساس همین سنت الهی هم زندگی خودشان اینگونه بوده است و هم به دیگران توصیه می کردند.
تلاش میدان و دعا و نیایش خیابان دست به یکدیگر دهند تا تمام العلة شکل بگیرد
مرتضی جوادی آملی بیان داشت: «دعا» در کنار «عمل» می تواند موثر باشد. دعا تمام العلة نیست بلکه برخی از علل است کمااینکه برخی دیگر از علت همان عمل و کار و تلاشی است که انسان انجام می دهد. اکنون که ما در میدان کارزار و پیکار هستیم هم تلاش و کوشش میدان و هم دعا و نیایش خیابان دست به دست یکدیگر می دهند تا تمام العلة شکل بگیرد بنابراین اینکه انسان بگوید با دعا کار را تمام می کنیم درست نیست کمااینکه بگوید ما میدان را حفظ می کنیم، این هم درست نیست. اگر دعا به همراه عمل و عمل به همراه دعا اتفاق بیفتد، هردو می توانند توامان تمام العلة را ایجاد کنند و موفقیت را بیافرینند و این مساله نباید مورد غفلت قرار بگیرد که اگر جامعه ای اهل دعا بود، تلاش و کوشش را کنار بگذارد یا اگر اهل سعی و تلاش و کوشش است، مساله دعا و نیایش را کنار بگذارد. ما جامعه ای هستیم که در یک دست دعا و در دست دیگر عمل و طاعت را در کنار هم قرار دادیم تا به دستور الهی عمل کرده باشیم.
توصیه به خواندن دعای هفتم صحیفه سجادیه
وی درباره نقش دعا در مواجهه با مشکلات گفت: دعا نقش کلیدی و اساسی در این زمینه دارد و لذا ائمه معصومین در هر زمینه به تبع هر آیه قرآنی یک دعا داشتند. مثلا آیه «رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ» الهام بخش به دعاهایی است که ائمه (ع) داشتند مخصوصا دعاهایی که امام سجاد (ع) دارند که حتی مربوط به مرزداران است و همچنین دعای هفتم صحیفه سجادیه که با عبارت « يَا مَنْ تُحَلُّ بِهِ عُقَدُ الْمَكَارِهِ» آغاز می شود از دعاهای مورد توصیه و تجربه است.
وی اعتقاد و باورهای اصلی را بنیانی ترین اصل در زندگی انسان دانست و گفت: خداوند می فرماید: «وَ لَنْ يَتِرَكُمْ أَعْمالَكُمْ» یعنی خداوند اعمال شما را تنها نمی گذارد بلکه با لطف و رحمت خودش، آن را شرح می کند. اگر ما این ایمان را در خود مستقر کنیم که انسان تنها نیست بلکه خداوند عالم، حاضر و ناظر است برترین جلوه ایمان در حوزه عمل است که هیچ جوانی احساس نکند که تنهاست و تلاش و کوشش او نتیجه نمی دهد. نفس عدم باور به عنایت الهی نوعی شکست و ناامیدی است که انسان را به کفر عملی نزدیک می کند. لازم است ما این باور را در خود و جامعه منتشر کنیم که خدای عالم با تک تک انسان ها سخن می گوید، هرچه انسان وجود خود را در این رابطه صیقلی دهد و باور خود را نسبت به خداوند تقویت کند این عنایت را بیشتر احساس خواهد کرد. این یک سنت الهی است که هرکس خدا را یاری کند، خداوند او را کمک خواهد کرد: «ان تنصرالله ینصرکم». بالاتر از این فرمود: «واذکرونی اذکرکم». اگر در زندگی و فعالیت های خود مرا یاد کنید و عهده دار امر عبادی من باشید و اطاعت مرا فراموش نکنید من به یاد شما هستم.
وی ادامه داد: علامه طباطبایی(ره) توصیه می کرد که به یاد خدا باشید؛ با «بسم الله» کار را آغاز کنید و با «الحمدلله» به انجام رسانید، البته خدای عالم هم شما را فراموش نخواهد کرد.
مساجد و حسینیه می توانند اتحاد و همدلی و احساس قدرت الهی را تقویت کنند
وی در خصوص نقش روحانیون و مساجد و نهادهای دینی در تقویت همبستگی اجتماعی و کاهش فشارهای روانی گفت: مساجد و هیئت های مذهبی و نهادهای دینی به مثابه پایگاه های الهی محسوب می شوند. خداوند عالم در باب کعبه به پیامبرش دستور داد: «أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ». کسانی که اهل ارتباط با خدا هستند خود را از طریق این پایگاه ها و نهادهای دینی به خداوند نزدیک می کنند، از سوی دیگر، خداوند این نهادها را قرار داد تا ارتباط معنوی بیشتری بین انسان ها و خدای عالم برقرار شود گرچه خداوند در دین اسلام، همه جای زمین را مسجد قرار داد: «جُعِلَتْ لِيَ اَلْأَرْضُ مَسْجِداً وَ طَهُوراً». اما نهادهایی مانند مساجد، حسینیه ها و نهادهای فرهنگی واجد عنایت بیشتر الهی هستند. اولین اثر مثبت این نهادها مانند مساجد و خصوصا مساجد، مسئله اتحاد و همدلی و احساس یک قدرت و توان الهی است. خواندن نماز به جماعت در این نهادها و مساجد سبب حس امنیت روحی و روانی بیشتر در فرد می شود.
وی تاکید کرد: مساجد و حسینیه و خصوصا ائمه جماعات و کسانی که این تشکل اجتماعی را قرار می دهند زمینه ساز هم امید بیشتر و هم قدرت و توان بیشتر هستند و مخصوصا در این ایام که باید روح قدرت بیشتری در جامعه وجود داشته باشد در صحنه حاضر باشد و روح همکاری را در جامعه تقویت کنند چراکه در این صورت فشار تحمیلی وارد بر مردم از سوی دشمن قابل تحمل بیشتر خواهد بود.
وی در پایان با بیان اینکه ما در گذرگاه سختی از تاریخ قرار گرفته ایم، گفت: جامعه ما اکنون در فرصتی قرار گرفته است که بتواند جامعه جهانی را بحق آشنا کند و آنها را از خوف باطل و هراس از باطل اندیشان و قدرتمندان ظاهری نجات دهد. این رسالت عظیم «امت وسط» است خداوند فرمود: «كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ» یعنی شما بهترین امتی هستید که برای هدایت همه انسانها آماده شده اید. ما باید قدر این نعمت را بدانیم که ما را پیشران جامعه انسانی در این عصر برای شکست استکبار قرار داده است و امید است بتوانیم به رسالت خود در این زمینه عمل کنیم.